sol reklam
sağ reklam
USD -- ▲ EURO -- ▲ STERLİN -- ▲ GR. ALTIN -- ▼

BLACK FRIDAY Bir Cuma Günü Nasıl Dünyanın En Büyük Alışveriş Geleneklerinden Birine Dönüştü?

Bugün Black Friday (Kara Cuma) olarak bilinen bu alışveriş etkinliği, yalnızca bir indirim günü değil; ABD'de ortaya çıkan, tarihsel süreç içerisinde anlam değiştiren ve küresel perakende sektörünün önemli bir pazarlama dönemine dönüşen ekonomik bir olgudur.

BLACK FRIDAY  Bir Cuma Günü Nasıl Dünyanın En Büyük Alışveriş Geleneklerinden Birine Dönüştü?
haberust

Her yıl kasım ayının sonlarına doğru dünyanın dört bir yanında aynı görüntüler ortaya çıkıyor: Mağazaların önünde uzun kuyruklar, alışveriş merkezlerinde kalabalıklar, internet sitelerinde büyük indirim kampanyaları ve tüketicilerin kaçırmak istemediği fırsatlar…

Bugün Black Friday (Kara Cuma) olarak bilinen bu alışveriş etkinliği, yalnızca bir indirim günü değil; ABD'de ortaya çıkan, tarihsel süreç içerisinde anlam değiştiren ve küresel perakende sektörünün önemli bir pazarlama dönemine dönüşen ekonomik bir olgudur.

Ancak Black Friday'in hikâyesi sanıldığı gibi doğrudan alışverişle başlamadı.

İlk ortaya çıktığında bu isim, mağazaların indirim kampanyalarını değil, ekonomik bir krizi ve daha sonra şehirlerde yaşanan yoğunluğu anlatıyordu. Yıllar içerisinde perakendecilerin pazarlama stratejileriyle bugünkü anlamına kavuştu.

Peki bir zamanlar olumsuz olayları anlatmak için kullanılan Kara Cuma, nasıl oldu da dünyanın en büyük alışveriş organizasyonlarından birinin adı haline geldi?

Bu dönüşümün arkasında yaklaşık 150 yıllık bir tarih, Amerikan perakende kültürü, tüketim alışkanlıkları ve küreselleşen ticaret bulunuyor.

Black Friday'in ilk hikâyesi: 1869 yılındaki ekonomik kriz

Black Friday ifadesinin bilinen ilk önemli tarihsel kullanımlarından biri, 24 Eylül 1869 tarihinde ABD'de yaşanan büyük altın piyasası krizidir.

O dönemde ABD ekonomisinde altın, para sistemi ve yatırım piyasaları açısından önemli bir yere sahipti. İki finansçı, Jay Gould ve James Fisk, altın fiyatlarını yükseltmek amacıyla piyasadaki altını kontrol altına almaya çalıştı.

Planları, piyasadan mümkün olduğunca fazla altın satın alarak fiyatları yukarı çekmek ve daha sonra yüksek fiyattan satış yaparak büyük kazanç sağlamaktı.

Ancak ABD Başkanı Ulysses S. Grant yönetiminin piyasaya 4 milyon dolarlık altın sürmesiyle plan bozuldu.

24 Eylül 1869'da altın fiyatları hızla düştü. Yatırımcılar büyük kayıplar yaşadı, bazı aracı kurumlar kapandı ve finans piyasalarında ciddi bir panik ortaya çıktı.

Bu olay Amerikan tarihinde Black Friday (Kara Cuma) olarak anılmaya başladı.

Burada önemli bir ayrıntı var: 1869'daki Black Friday ile bugünkü indirim günü arasında doğrudan bir alışveriş bağlantısı yoktur. Aynı isim, farklı dönemlerde farklı olaylar için kullanılmıştır.

Kaynaklar:

Black Friday alışverişle nasıl tanıştı?

Black Friday'in alışveriş dünyasına geçişinin en önemli adresi ABD'nin Philadelphia şehridir.

1950'li ve 1960'lı yıllarda Şükran Günü'nün ertesi günü şehirde olağanüstü bir kalabalık oluşuyordu.

Bunun birkaç nedeni vardı:

  • Şükran Günü sonrasında Noel alışverişleri başlıyordu.

  • İnsanların önemli bir bölümü cuma günü işten izinli oluyordu.

  • Şehir dışından gelen ziyaretçiler alışveriş bölgelerini dolduruyordu.

  • Aynı hafta sonu düzenlenen Army-Navy Amerikan futbolu karşılaşması şehre ek kalabalık getiriyordu.

Philadelphia polisi açısından bu gün oldukça zordu. Trafik sıkışıklığı, kalabalıklar, uzun mesailer ve güvenlik sorunları yaşanıyordu.

Polis memurları, yaşanan bu yoğunluğu anlatmak için Black Friday ifadesini kullanmaya başladı.

Yani Kara Cuma ismi ilk aşamada tüketicilerin indirim fırsatlarını değil, şehrin yaşadığı yoğunluğu ve polislerin zor çalışma gününü anlatıyordu.

Bu ayrıntı, bugünkü alışveriş geleneğinin tarihini anlamak açısından çok önemli.

Kaynak: GBH – Black Friday isminin Philadelphia'daki geçmişi ve TIME – Black Friday'in tarihi.

Perakendeciler neden bu olumsuz ismi değiştirmek istedi?

Philadelphia'daki mağazalar için Şükran Günü sonrası dönem aslında önemli bir ticari fırsattı. Noel alışverişlerinin başlaması, satışların yükselmesi anlamına geliyordu.

Ancak Kara Cuma ifadesi, ticaret açısından olumlu bir çağrışım oluşturmuyordu.

1961 yılında Philadelphia'da mağazalar ve halkla ilişkiler çevreleri bu ismi daha olumlu hale getirmek için çaba göstermeye başladı.

Fakat isim kısa sürede değişmedi. Kara Cuma ifadesi halk arasında yerleşmişti.

Perakende sektörünün zaman içerisinde bu isme yeni bir anlam kazandırması ise çok daha etkili oldu.

İçerik Ortası Demo

Kırmızıdan siyaha geçiş: İsmin ikinci hikâyesi

Bugün Black Friday'in en çok anlatılan açıklamalarından biri muhasebe kayıtlarıyla ilgilidir.

Geleneksel muhasebe anlatımında:

  • Kırmızı mürekkep, zarar edilen dönemi;

  • Siyah mürekkep, kâr edilen dönemi temsil eder.

ABD'de birçok mağaza, yıl boyunca yapılan satışların ardından Noel alışveriş sezonunda gelirlerini artırırdı.

Bu nedenle Black Friday, mağazaların zarar döneminden kâr dönemine geçmesini sağlayan gün olarak anlatılmaya başlandı.

Ancak burada gazetecilik açısından önemli bir düzeltme yapmak gerekiyor:

Kırmızıdan siyaha geçiş hikâyesi, Black Friday isminin ilk ortaya çıkış nedeni değildir.

Bu açıklamanın bilinen basılı örnekleri 1980'li yıllara dayanıyor. Yani Philadelphia polislerinin kullandığı isimden yıllar sonra yaygınlaştırılan bir ticari açıklamadır.

1981 yılında Philadelphia Inquirer'da yayımlanan bir yazı, bu muhasebe açıklamasının bilinen erken örneklerinden biridir.

Kaynak: GBH – Black Friday'in isim kronolojisi.

 Bir günlük alışveriş nasıl Amerikan geleneğine dönüştü?

ABD'de Noel, ailelerin bir araya geldiği, çocuklara ve yakınlara hediyeler alındığı önemli bir dönemdi.

Perakendeciler bu dönemi ticari açıdan büyütmek için Şükran Günü sonrasını değerlendirmeye başladı.

Şükran Günü, kasım ayının dördüncü perşembesinde kutlanıyor. Ertesi gün cuma olduğu için alışveriş kampanyaları için uygun bir zaman oluşuyordu.

Bu sistem zamanla şu ekonomik döngüyü meydana getirdi:

  1. Şükran Günü ile aileler bir araya geliyor.

  2. Ertesi gün Noel alışverişleri hızlanıyor.

  3. Mağazalar müşterileri çekmek için özel fiyatlar sunuyor.

  4. Reklamlar ve kampanyalar alışverişi teşvik ediyor.

  5. Perakendeciler yıl sonu satışlarını artırmaya çalışıyor.

Black Friday böylece bir mağazanın yaptığı indirimden çıkıp Amerikan perakende takviminin önemli bir parçası haline geldi.

TIME'ın aktardığı tarihsel bilgilere göre 2002 yılına gelindiğinde Black Friday ABD'de yılın en büyük alışveriş gününe dönüşmüştü.

Bu yayılmayı hızlandıran dört temel unsur vardı:

1. Uluslararası perakende şirketleri

Çok uluslu mağaza zincirleri, ABD'de uyguladıkları kampanyaları diğer ülkelerdeki mağazalarına da taşıdı.

2. E-ticaretin sınırları kaldırması

Amazon ve diğer çevrim içi alışveriş platformları, tüketicilerin ülkeler arası ürün ve fiyat karşılaştırması yapmasını kolaylaştırdı.

3. Reklam ve pazarlama

Televizyon, internet, sosyal medya ve dijital reklamlar Black Friday ismini dünya çapında tanınır hale getirdi.

4. Tüketici alışkanlıklarının değişmesi

Tüketiciler yıl sonu alışverişlerini kampanya dönemlerine göre planlamaya başladı. Mağazalar da rekabet edebilmek için aynı tarihlerde indirim yapmaya yöneldi.

Quartz'ın 2026 tarihli araştırması, Black Friday'in uluslararası yayılmasını farklı ülkelerdeki perakendecilerin, çevrim içi platformların ve tüketicilerin bu modeli benimsemesi üzerinden açıklıyor.

Paylaş:

İLGİLİ HABERLER

💡 BUNU DA OKUDUNUZ MU?

YORUMLAR (0)

💡 Giriş yapın ve yorumlarınız hemen yayınlansın, bildirim alın.
0 / 2000
Yorumunuz moderasyon onayından sonra yayınlanacaktır.

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu siz yapın!

BLACK FRIDAY Bir Cuma Günü Nasıl Dünyanın En Büyük Alışveriş Gelenekl...
0