Online Sipariş Platformlarında Komisyon Tuzağı: Esnaf İsyanda
Sosyal medyada paylaşılan bir esnafın "3 bin liralık siparişten elime sadece 82,45 TL geçti" şeklindeki tepkisi, aslında çok daha geniş ve süregelen bir sorunun görünen yüzü. Restoran, kafe ve market işleten esnaf, online sipariş platformlarının uyguladığı komisyon, kurye, reklam ve ödeme sistemi kesintilerinin kazançlarını ciddi ölçüde erittiğini aylardır dile getiriyor. Peki bu kesintiler tam olarak nasıl işliyor ve esnafın elinde gerçekte ne kalıyor? Detayları haberimizde bulabilirsiniz.
Rakamlar Ne Gösteriyor?
A Haber'in yaptığı özel bir incelemede, farklı sipariş tutarlarının esnafa ne kadar geri döndüğü kalem kalem ortaya konuldu:
- 275 liralık bir siparişte esnafa kalan tutar: sadece 57 TL
- 500 liralık bir siparişte esnafa kalan tutar: sadece 100 TL
- 650 liralık bir siparişte esnafa kalan tutar: sadece 128 TL
1.000 liralık bir sipariş üzerinden yapılan kesintiler ise şöyle detaylandırıldı: restoranın karşıladığı indirim bedeli 300 TL, kurye bedeli (%22) 154 TL, stopaj vergisi (%1) 6 TL, KDV bedeli (%20) 30 TL, satış fişindeki 70 TL ve yemek kartı komisyon bedeli 49 TL. Toplamda 611 TL esnafın cebinden çıkıyor ve 1.000 liradan geriye 389 TL kalıyor — bu tutarla esnaf hâlâ ürün alacak, kira ödeyecek, personel maaşı verecek.
Esnaf Ne Diyor?
İstanbul Bahçelievler'de 12 yıldır restoran işleten Mehmet Akdağ, durumu şöyle özetliyor: "Müşteri artık telefonundan sipariş vermiyor. Platformda olmazsak sipariş alamıyoruz. Ama sipariş geldikçe de farklı kalemlerden kesinti yapılıyor. Satış var, kazanç yok."
İstanbul'da tantuni satan bir işletmeci ise komisyon oranlarının %38'e kadar çıktığını belirterek, aynı kazancı koruyabilmek için 200 liralık bir ürünü 276 liraya yükseltmek zorunda kaldığını söylüyor. Fiyat artırılmadığında ise 200 liralık satıştan kendisine 124 lira kaldığını, diğer giderler çıkarıldığında satışın zarar noktasına geldiğini ifade ediyor.
Bu tür dijital platform ve komisyon konularını takip eden esnaf ve KOBİ'ler küçük işletme rehberi sayfamızdan genel bilgilere ulaşabilir.
Esnaf Odalarından Denetim Çağrısı
İzmir Pınarbaşı Esnaf ve Sanatkarlar Odası Başkanı Cezmi Çulhaoğlu, konuya ilişkin sert bir değerlendirme yaptı: "Bu şirketlerin komisyon oranları çok yüksek. Yemeği üreten lokantacıya ayrıca ek maliyetler çıkarıyorlar. Yemeği yapan, üreten, emek koyan, alın teri döken lokantacı hak ettiğini kazanamazken sadece servis edip tüketiciye ulaştıran sanal şirketler aslan payını alıyor. Bu platformların etkin denetlenmesi, komisyon oranlarının makul seviyelere çekilmesi gerekiyor."
Çulhaoğlu, tüketicilere de çağrıda bulunarak "Esnafımıza sahip çıkmak hepimizin sorumluluğudur. Mümkün olduğunca siparişlerimizi doğrudan işletmelerden verelim, mahallemizin ve kentimizin ekonomisine katkı sağlayalım" dedi.
Sorun Sadece Yemek Sektöründe Değil
Benzer şikâyetler yalnızca restoran ve kafelerle sınırlı kalmıyor. Giyim, kozmetik, elektronik, çiçek, market, emlak ve turizm sektöründeki esnaf da benzer sorunları dile getiriyor. Küçük işletmeler; vitrin, kampanya ve lojistik gibi hizmetlerin kazançlarını azalttığını, kendi reklam ve müşteri ağlarını oluşturamadıkları için pazar yerlerine giderek daha fazla bağımlı hale geldiklerini belirtiyor. Bazı işletmelerin sipariş hacminin %70-80'i artık doğrudan online platformlardan geliyor.
Yemek Çeki Ödemelerinde Ek Kesinti
Esnafın dile getirdiği bir başka sorun da yemek çeki/kart ödemelerinde uygulanan ayrı komisyon. Hem platform üzerinden sipariş verilip hem de yemek çekiyle ödeme yapıldığında, buna ayrıca yaklaşık %6 komisyon uygulanması, esnafın kazancını daha da daraltıyor.
Tüketici Dernekleri Ne Öneriyor?
Tüketici dernekleri, platform ekonomisinin milyonlarca tüketici ile yüz binlerce işletmeyi buluşturduğuna dikkat çekerek, güçlü piyasa konumuna sahip platformların uyguladığı komisyon ve hizmet bedellerinin makul seviyelerde tutulması, komisyon oranlarına sınır getirilmesi gerektiğini savunuyor. Ayrıca platformların komisyon, kurye, reklam ve kampanya bedellerini ayrı ayrı ve şeffaf şekilde göstermesi gerektiği vurgulanıyor.
Bu Tartışma Daha Önce Nerede Gündeme Gelmişti?
Bu mesele, esnafsesi.com'da daha önce ele aldığımız zincir market-esnaf rekabeti tartışmasıyla da aynı köke dayanıyor: küçük işletmelerin, büyük ölçekli aracı platformlar karşısında pazarlık gücünün sınırlı kalması. Fark şu ki, burada rakip fiziksel bir market değil, esnafın kendi müşterisine ulaşmak için mecburen kullandığı dijital bir aracı.
ESNAFSESİ ÖZEL YORUMU & BÖLGE/SEKTÖR ESNAFINA ETKİLERİ
Bu tablo, esnafın dijitalleşmenin sunduğu fırsatlarla aynı anda ciddi bir bağımlılık riskiyle de karşı karşıya kaldığını gösteriyor. Sipariş hacminin büyük kısmının platformlardan gelmesi, esnafın bu kanaldan çekilmesini neredeyse imkânsız hale getiriyor — bu da platformlara komisyon oranlarını belirlerken güçlü bir pazarlık avantajı sağlıyor. A Haber'in kalem kalem gösterdiği kesinti yapısı, esnafın "satış var, kazanç yok" şikayetinin soyut bir yakınma değil, somut bir matematik sorunu olduğunu kanıtlıyor. Bu noktada esnafın tek başına yapabileceği çok az şey var; asıl çözüm, tüketici derneklerinin de talep ettiği gibi, komisyon oranlarına üst sınır getirilmesi ve şeffaflık zorunluluğu gibi düzenleyici adımlarda yatıyor.
Online sipariş platformlarında satış yapan esnaf ve küçük işletme sahiplerinin şu adımları değerlendirmesi faydalı olacaktır:
- Ürün fiyatlandırmanızı yaparken platform komisyonunu, kurye bedelini, KDV ve stopajı ayrı ayrı hesaba katarak gerçek net kazancınızı önceden belirleyin.
- Mümkünse kendi teslimat ve sipariş kanallarınızı (telefon, WhatsApp, kendi web sitesi) güçlendirerek platform bağımlılığınızı kademeli olarak azaltın.
- Bağlı olduğunuz esnaf odası aracılığıyla, komisyon oranlarının denetlenmesi ve sınırlandırılması yönündeki taleplere destek verin.
- Yemek çeki/kart ödemelerindeki ek komisyonu da toplam maliyet hesabınıza dahil ederek, hangi ödeme yönteminin sizin için daha az maliyetli olduğunu değerlendirin.
- Daha önce ele aldığımız Esnaf Pazar gibi düşük komisyonlu yerel alternatifleri araştırarak, büyük platformlara tam bağımlılığı azaltacak ek satış kanalları oluşturun.
Dijital platform komisyonları ve esnaf mağduriyetine ilişkin güncel gelişmeleri takip etmek isteyen esnaf ve KOBİ sahipleri esnaf haberleri kategorimizi düzenli olarak inceleyebilir.
Kaynak: A Haber (Mehmet Karataş) / Türkiye Gazetesi / Yeni Asır / Bursa Hakimiyet / Haberler.com
Editör: Esnaf Sesi
Esnaf Sesi'ni takip edin
Elektrik, akaryakıt, vergi, destekler, KOBİ'ler, ticaret ve işletmeleri doğrudan ilgilendiren gelişmeleri Esnaf Sesi üzerinden takip edebilirsiniz.
Esnaf Sesi Facebook hesabını takip edin
Güncel haberleri ve son dakika gelişmelerini Instagram'dan da takip edebilirsiniz:
Esnaf Sesi Instagram hesabı
Anlık gelişmeler için Telegram kanalına katılabilirsiniz:
Esnaf Sesi Telegram kanalı
WhatsApp kanalından da haberleri takip edebilirsiniz:
Esnaf Sesi WhatsApp kanalı
