İthalat Yapan Sanayici Dikkat: Bazı Hammaddelerde Gümrük Vergisi Alınmıyor
Türkiye ve AB'de üretimi bulunmayan bazı sanayi ürünlerinde gümrük vergisi askıya alınabiliyor. Yani firma yurt dışından belirli hammadde veya ara malı getirirken ciddi bir maliyet avantajı sağlayabiliyor. Ancak bu sistem yalnızca üretim girdisi niteliğindeki ürünler için geçerli — nihai/perakende ürünler kapsam dışında.
Askıya Alma Sistemi Nedir?
Kızılkaya'nın açıkladığına göre askıya alma sistemi, ülkemiz ile Avrupa Birliği tarafından ortaklaşa uygulanan, ülkemizde ve AB'de üretimi olmayan hammadde ve ara mamul niteliğindeki sanayi ürünleri için gümrük vergilerinin sıfırlanması veya tarife kontenjanı açılması suretiyle, sanayicilerin hammaddelere erişiminin kolaylaştırılması ve uluslararası piyasada rekabetçiliğin artırılması amacıyla işliyor.
İDMİB'in belirttiğine göre bu sistemin temel amacı, Türkiye'deki sanayicilerin rekabet güçlerini artırmak ve yeni iş alanları oluşturulmasını desteklemek; üretim sürecinde ihtiyaç duydukları hammadde, yarı mamul veya özel imalat niteliği taşıyan ürünlere düşük gümrük vergisiyle erişimlerini sağlamak.
Hangi Ürünler Kapsamda?
Ticaret Bakanlığı'nın 2026/18 sayılı tebliğine göre Askıya Alma Sistemine konu ürünler, AB veya Türkiye'deki üreticilerin üretimlerinde kullanacakları:
- Hammadde
- Yarı mamul
- İmalat bileşenleri
olmalı. Sisteme başvuru şartları arasında ise şunlar var:
- Başvuru konusu ürünün aynısının, eşdeğerinin veya ikamesinin AB veya Türkiye'de üretiminin olmaması (ya da yetersiz olması)
- Başvuru konusu ürünün nihai ürün olmaması
- Başvuru konusu ürünün, AB ve Türkiye'deki üreticilerce üçüncü ülkeden ithal edilmesine engel teşkil edecek şekilde ayrıcalıklı bir ticari anlaşma kapsamına girmemesi
Neden Sizin Vurguladığınız Ayrım Önemli: Nihai Ürün mü, Girdi mi?
Sizin de belirttiğiniz gibi, sistemin en kritik sınırı bu. Askıya alma sistemi, son tüketiciye satılacak bitmiş ürünler için değil, bir üretim sürecinin girdisi olarak kullanılacak hammadde ve ara mamuller için tasarlanmış. Yani bir sanayici, üretiminde kullanacağı özel bir kimyasal, metal alaşımı veya bileşen için başvurabiliyor — ama doğrudan satışa hazır bir ürün için bu sistemden yararlanamıyor.
15.000 Avro'luk Asgari Eşik
Bu, sizin taslağınızda olmayan ama başvuru için belirleyici bir şart. Ticaret Bakanlığı'nın tebliğine göre bir ürünün askıya alma sisteminden yararlanabilmesi için, ithalatında askıya alma sonrası tahsil edilmeyecek gümrük vergisi tutarının yıllık en az 15.000 Avro karşılığı Türk Lirası olması gerekiyor.
Bu, pratikte şu anlama geliyor: eğer ithal ettiğiniz hammaddenin gümrük vergisi tasarrufu yıllık 15.000 Avro'nun altında kalıyorsa, bu sistem için başvuru yapmanın idari maliyeti, elde edeceğiniz avantajı aşabilir — bu nedenle sistem daha çok orta-büyük ölçekli ithalat hacmine sahip sanayiciler için anlamlı.
Tam Muafiyet mi, Kısmi İndirim mi?
Ticaret Bakanlığı'nın tebliğindeki tanımlara göre sistem, iki farklı sonuç doğurabiliyor:
- Askıya Alma: Sınırsız miktarda tanınan tam gümrük vergisi muafiyeti.
- Kısmi Askıya Alma: Sınırsız miktarda tanınan gümrük vergisi indirimi (tam muafiyet değil, kısmi).
Ayrıca Muhasebe TR'nin (Kerim Çoban) belirttiğine göre askıya alma başvuru sürecinde AB veya Türkiye'de başvuru konusu ürünün üretiminin bulunduğu ancak yeterli olmadığı tespit edilirse, talep tarife kontenjanına çevrilebiliyor veya kısmi askıya alma uygulanabiliyor.
Nasıl Başvurulur?
İDMİB'in açıkladığına göre başvurular, firmaların Kayıtlı Elektronik Posta (KEP) adreslerinden Ticaret Bakanlığı KEP adresine elektronik ortamda yapılıyor.
Başvuru sahiplerinin, başvuru konusu ürünün AB ve Türkiye'de üretimi bulunmadığına veya yeterli üretimi olmadığına dair yaptıkları ön incelemeye ilişkin bilgi ve belgeleri, başvuru dokümanlarıyla birlikte sunması gerekiyor. Kota başvuruları için ayrıca, ürünü/eşdeğerini/ikamesini AB veya Türkiye'de ürettiği bilinen ve iletişime geçilen firmaların isim ve adreslerinin bildirilmesi zorunlu.
Başvurular Yılda İki Kez Değerlendiriliyor
Bu, planlamanız için önemli bir zamanlama bilgisi. ETSG Sektör Duyurusu'nun belirttiğine göre sanayicilerin ihtiyaç duyduğu hammadde ve yarı mamul niteliğindeki sanayi ürünlerine ilişkin başvurular, her yıl 1 Ocak ve 1 Temmuz tarihlerinde yürürlüğe girecek şekilde, Avrupa Komisyonu ile müzakere edilerek karara bağlanıyor.
Adana TB'nin duyurusuna göre 2027 yılı 1 Ocak dönemi için başvuru son tarihi 1 Haziran 2026 olarak belirlenmişti (bu tarih geçti). Bu döngüye göre, 1 Temmuz 2027 döneminde yürürlüğe girecek yeni başvurular için son tarih muhtemelen 2026 sonu civarında olacak — kesin tarihi Ticaret Bakanlığı'nın güncel duyurularından takip etmeniz gerekiyor.
Mevcut Uygulamalara İtiraz da Mümkün
Ticaret Bakanlığı'nın duyurusuna göre üretici firmalar, halihazırda yürürlükte bulunan askıya alma taleplerine itiraz başvurusunda bulunabiliyor, eş başvuru talep edebiliyor veya mevcut askıya almaların yürürlükte kalmasına dair taleplerini iletebiliyor. Bu, sisteme yeni girmek isteyenler kadar, mevcut bir askıya almanın devamını isteyenler için de bir mekanizma.
Nereden Detaylı Bilgi Alınır?
Başvurulara ilişkin detaylı bilgi ve formlar, Ticaret Bakanlığı'nın resmi sayfasında yer alıyor. Ticaret Bakanlığı'nın notuna göre listede yer alan ürünlerin özel tanımlı olması nedeniyle, firmaların GTİP kodundan ziyade ürün tanımlarını incelemesi gerekiyor — yani sadece gümrük tarife pozisyonuna bakmak yeterli değil, ürünün tam tanımını kontrol etmek önemli.
İthalat Yapan Sanayiciler Ne Yapmalı?
- Kullandığınız hammadde/ara malın AB ve Türkiye'de üretilip üretilmediğini araştırın. Sistem, yalnızca üretimi bulunmayan veya yetersiz olan ürünler için geçerli.
- 15.000 Avro'luk eşiği hesaplayın. Yıllık ithalat hacminizin bu tutarı karşılayıp karşılamadığını önceden değerlendirin.
- Ürününüzün "nihai ürün" olmadığından emin olun. Sistem yalnızca üretim girdilerini kapsıyor, satışa hazır ürünleri değil.
- Başvuru takvimini takip edin. Sistem yılda iki kez (1 Ocak ve 1 Temmuz) yürürlüğe giriyor; başvuru son tarihlerini kaçırmamak için Ticaret Bakanlığı'nın duyurularını düzenli izleyin.
- Ürün tanımını GTİP koduyla değil, tam tanımıyla kontrol edin. Listelerdeki ürün tanımları özel olabiliyor.
- Gümrük müşavirinizle veya bir dış ticaret danışmanıyla başvuru sürecini birlikte yürütün. Ön inceleme, belge hazırlama ve doğru ürün eşleştirmesi teknik bir süreç.
Bu haber genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki veya ticari danışmanlık yerine geçmez. Başvuru sürecine geçmeden önce Ticaret Bakanlığı'nın güncel duyurularını ve gümrük müşavirinizi kontrol etmenizi öneririz.
Kaynak: Muhasebe TR (Kerim Çoban) / Kızılkaya / Ticaret Bakanlığı 2026/18 Sayılı Tebliğ / Çelenk Gümrük / İDMİB / Ticaret Bakanlığı Duyurusu / Adana TB / ETSG
Editör: Esnaf Sesi
Esnaf Sesi'ni takip edin
