Yapay Zekâya İçimizi Dökmek: ChatGPT Neden Yeni Nesil "Terapi" Aracına Dönüştü?
Ayrılık acısını paylaşmak, önemli bir yaşam kararı öncesinde akıl almak ya da sadece anlık bir kaygıyı hafifletmek... Günümüzde pek çok insan bu tür duygusal ihtiyaçlar için bir uzmana gitmek yerine ChatGPT'nin kapısını çalıyor. Özellikle gençler arasında hızla yayılan bu eğilim, artık teknolojik bir meraktan öte, üretken yapay zekânın en yaygın kullanım alanlarından biri haline gelmiş durumda.
Rakamlar ve Küresel Eğilim Ne Söylüyor?
Harvard Business Review tarafından yayımlanan bir rapora göre, üretken yapay zekânın en yaygın kullanım alanı kişisel yaşamı yönetmekten veya hayatın anlamını aramaktan bile öte, duygusal destek ve arkadaşlık sunmasıdır.
Linea Directa araştırması, İspanya'da gençlerin neredeyse tamamının sağlık bilgisi için teknolojiye güvendiğini, büyük bir kesimin ise ilk seçenek olarak dijital ortamda kendi kendine teşhise yöneldiğini gösteriyor.
Meksika'da nüfusun yüzde 71'i ruh sağlığı desteği için yapay zekâ araçlarını kullandığını belirtirken, bu durum dünya genelinde Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) 1 milyardan fazla kişinin psikolojik sorunlarla yaşadığını açıkladığı kriz dönemiyle örtüşüyor.
Buna karşın uzmanlar uyarıyor: The Guardian araştırmaları arama motoru tabanlı yapay zekâların bazen bağlamından kopuk veya yanlış sağlık bilgileri sunabildiğini gösterirken, Avrupa Birliği de bu tür sistemleri Yapay Zekâ Yasası kapsamında en sıkı denetime tabi tutulan alanlar arasına aldı.
Uzmanlar Ne Diyor? İki Psikologtan Çarpıcı Analizler
Meksikalı psikolog Maria Fernanda Cruz Urquiza ve psikoterapist Cecilia Paredes Aldama, insanların neden yapay zekâya yöneldiğini ve bu durumun barındırdığı gizli tehlikeleri şu şekilde değerlendiriyor:
Sürekli Onaylanma İsteği: Cruz Urquiza, ChatGPT'nin her an ulaşılabilir olmasının ve kullanıcıya asla karşı çıkmayıp her şeyi onaylamasının hastalara son derece cazip geldiğini belirtiyor. Utanma duygusu yaşamadan içini dökebilmek büyük bir konfor alanı yaratıyor.
Pratik Bir Asistan, Terapist Değil: Paredes Aldama, hastalarının terapiyi tamamen yapay zekâyla değiştirmediğini; ancak mesaj taslakları hazırlamak, zorlu konuşmalara hazırlanmak veya iletişim kurmak için bu araçtan yararlandığını gözlemliyor. Yapay zekâ kaygıyı hafifletmeye yardımcı olsa da "nedenini ortadan kaldırmıyor".
Düşük Maliyetli İlk Basamak: Terapiye bütçesi yetmeyenler veya henüz duygusal öz düzenleme yöntemlerini bilmeyenler için ChatGPT cazip bir alternatif sunuyor.
"Sürekli Haklı Olmak" Tehlikeli Bir Yanılsama Yaratabilir
Her iki uzmanı da en çok kaygılandıran husus, yapay zekânın aşırı uzlaşmacı ve hoşgörülü yapısı. Psikoterapinin insanı sorgulamaya ve konfor alanından çıkmaya zorladığını belirten Cecilia Paredes şu kritik uyarıda bulunuyor:
"Yapay zekâya danışmayı alışkanlık haline getirirseniz ve o her zaman haklı olduğunuzu söylerse, hayatınıza ilişkin son derece çarpık bir algıya kapılabilirsiniz."
Bu durum zamanla bencil davranışları veya narsistik özellikleri körükleyebiliyor. Maria Fernanda Cruz Urquiza da yapay zekânın sunduğu bu "aşırı empatinin" anlık rahatlama sağlasa bile köklü bir değişim yaratamayacağının altını çiziyor.
İnsan Bağının Yerini Hiçbir Şey Tutamaz
Teknoloji ne kadar gelişirse gelişsin, psikoterapinin temel taşı olan "insan bağı" taklit edilemez. Utanç ve suçluluk gibi yaralayıcı duyguların ancak bir başkasıyla paylaşıldığında gerçeğe dönüşebileceğini ve hafifleyebileceğini vurgulayan uzmanlar, durumu şu özet cümlelerle noktalıyor:
Cecilia Paredes: "Biz ilişkisel varlıklarız ve yapay zekâ insan bağının yerini asla alamaz. Yapay zekâ yalnızca pratik bir araçtır; derinliği yoktur."
Maria Fernanda Cruz Urquiza: "Gerçek terapötik değişim, iki insan arasındaki uyum sayesinde gerçekleşir. ChatGPT çok şey biliyor ancak insanların bildiği bir şeyi hâlâ bilmiyor: İnsan olma deneyimiyle birinin yanında nasıl durulacağını."
Yapay zekâ düşüncelerinizi düzenlemek, işleri planlamak ya da acil durumlarda pratik bir destek almak için harika bir araç olabilir. Ancak ruhsal sıkıntınız derinleştiğinde ve hayatınızı olumsuz etkilemeye başladığında, en sağlıklı adım her zaman gerçek bir uzmana başvurmaktır.
Kaynak: euronews
