Bir gün boyunca emekliye ayrılırsınız, uzun süreler boyunca alınacağınız teriyle kurduğunuz dükkânın, atölyenin, tezgâhın hesaplarını dolaşarak bu kez kayıt boyutunu bağladığınız aylığa geçeceksiniz. Ama ya o gün, yıllar önce unuttuğunuzu, belki hiç farkında bile olmadığınızız bir Bağ-Kur ya da genel sağlık sigortası borcunuzu anındabire karşınıza çıkarırsa? İşte tam bu ihtimalin olacağı bir genelge, genel olarak haftanın kişilerinin arasına girdi ve özellikle esnaf kesimini doğrudan ilgilendiriyor.
Ne?
Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), 24 Temmuz 2026 tarihli ve 2026/19 sayılı genelgeyle, geçmiş dönem prim borçlarının emekli, dul ve yetim aylarından nasıl tahsil edildiğini netleştirdi. Genelge 5 Ağustos 2026 tarihinde fiilen uygulamaya başlandı. Düzenlemenin dayanağı, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'na göre Ek 24'üncü madde. Bu maddeye göre, SGK'dan gelir veya ay alan kişinin ya da onların hak sahipleri (eş, çocuk, anne, baba) geçmiş dönemlere ait prim borçları, kalan aylardan kesinti yoluyla tahsil edilebilir.
İşin can alıcı noktasında: bu kesinti için artık ne icra takibi yapılıyor, ne kişinin ayrılması veya rızası aranıyor. SGK, borcun tespit edildiği anda doğrudan maaştan düşebiliyor.
Kim etkileniyor, hangi borçlar kapsıyor?
Sadece emeklilikle sınırlı değil - dul ve yetim aylığı alan eş, çocuk, anne ve babalar da düzenlemenin içinde. Kesintiye tabi borç türleri arasında sayılıyor:
- Genel sağlık sigortası (GSS) prim borçları
- İsteğe bağlı sigorta borçları
- Topluluk odaklı primleri
- Tarım ürünleri
- Bağ-Kur prim bahçeleri
- Kamu görevlilerine ait prim-kesenek borçları
Esnaf için en kritik kalem burada Bağ-Kur. Yıllarca çalışma açık kalan, ara sıra prim ödemede aksama yaşıyor, işler bir süre boyunca yeniden açılan pek çok esnafın geçmişinde, kendini bile tam olarak hatırlamadığı küçük borç kalemleri olabiliyor. Genelge, bu sermayenin emeklilik yatırımından sonra tespit edilmesi halinde safra kesintisinin uygulanabileceğini açıkça belirtiyor - yani "emekli oldum, işim bitti" demek artık henüz yok.
Kesinti oranları ne kadar?
Yasa kapsamında üst sınır maaşın yüzde 25'i olarak belirlenmiş olsa da, SGK'nın genelgede değişken fiili uygulama oranı yüzde 10 ile sınırlı tutuluyor. Eğer bir kişi hem kendi emekli aylığını hem de vefat edenin eşinden dolayı ölüm aylığını aynı anda alıyorsa ve iki dosyasında da borç varsa, onun iki maaşından ayrı ayrı yüzde 10 kesinti yapılabiliyor - yani toplam gelirin beşte biri kadar bir söz konusu olabilir.
Kimler kapsam dışında kalıyor?
Düzenlemenin adil bir sınırı da var: vefat etmeyen ve borcu olan bir sigortalıdan dolayı SGK'dan aylık alınıyor eş veya çocuktan bu borç tahsil edilemiyor. Yani hak barındırmayan kişiler bu yükün dışında tutuluyor. Ayrıca kendi maaşını alan bir kişi, başka bir sigortalının (örneğin vefat eden babası, o kişi üzerinden aylık almıyorsa) borcundan sorumlu tutulmuyor.
İtiraz hakkı var ama...
Maaşından kesinti yapılan emekliler ve hak sahipleri, sosyal güvenlik il müdürlüklerine veya merkezlere başvurarak itiraz edebiliyor. Amate bu, kesintinin gerçekleşmesinden sonra, kişinin bunu fark edip itiraz sürecini başlatması anlamına geliyor - yani "önce kes, sonra tartış" mantığıyla işleyen pratik bir sistem.
Editörün notu
Bu genelgenin en can alıcı yanı, "icra takibi ve onay aranmaksızın" ifadesidir. Türkiye'de yıllardır işleri kurup kapatan, ara sıra prim ödemede güçlük çeken, bazen muhasebecisinin bile takip edemediği eski borç kalemleri biriken binlerce esnaf var. Bu insanların çoğu, emekliliğe adım attıkları gün ellerine geçen ilk maaşın beklediğinden düşük çıkabilmesi muhtemel bile. Esnaf Sesi okurlarına tavsiyemiz net: emekliliğe yaklaşan ya da yakın zamanda emekli olmayı planlayan herkes, SGK'nın e-Devlet üzerinden sunduğu "borç sorgulama" hizmetiyle geçmiş Bağ-Kur ve GSS kayıtlarını kontrol etsin. Zira bu düzenlemeyle birlikte, "unutulmuş" bir borç artık sadece bir hatırlatma mektubu değil, doğrudan maaştan kesilen bir gerçeklik haline geldi.
Kaynaklar:
- Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü, 2026/19 Sayılı Genelge (24 Temmuz 2026)
- Hürriyet, Noyan Doğan Köşe Yazısı, "Emekli maaşından kesintinin detayları netleşti"
- Siyaset Cafe, "SGK Genelgesi Yürürlükte: Geçmiş Prim Borçları Emekli Maaşından Kesilebilir"
- Bilecik Olay Haber, "Emekli Maaşında Kesinti Dönemi Başladı"
- Elips Haber, "Emekli maaşından kesilecek paranın ayrıntıları belli oldu"
- Haber Global, "Emekli maaşında kesinti dönemi başladı: SGK kimlerden paranın kesileceğini tek tek duyurdu"
- Prozon.net, "SGK 2026/19 Sayılı Genelge Yayımlandı" (Mahmut Akman, İş ve Sosyal Güvenlik Danışmanı değerlendirmesi)
