Emisyon Ticaret Sistemi Yürürlükte: Karbon Sanayi İçin Yeni Bir Maliyet Kalemi Oluyor
Türkiye'nin iklim politikalarında önemli bir dönüm noktası yaşandı. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından hazırlanan Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) Yönetmeliği, Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Bu düzenlemeyle Türkiye'de karbon emisyonlarının izlendiği ve alınıp satıldığı yeni bir piyasa kuruluyor. Peki bu sistem hangi işletmeleri kapsıyor ve orta-büyük ölçekli sanayi KOBİ'lerini nasıl etkileyecek? Detayları haberimizde bulabilirsiniz.
Sistem Hangi Tesisleri Kapsıyor?
ETS, başlangıçta yıllık 50 bin tonun üzerinde sera gazı emisyonu bulunan tesisleri kapsayacak şekilde tasarlandı. Kapsam iki kategoriye ayrılıyor:
- Kategori B: Yıllık emisyonu 50 bin – 500 bin ton arasında olan tesisler
- Kategori C: Yıllık emisyonu 500 bin tonun üzerinde olan tesisler
Okul, üniversite, hastane ve savunma sanayi kuruluşlarının tesisleri sistem kapsamı dışında tutulacak; ancak bu tesislerin emisyonlarını izleme ve raporlama yükümlülüğü devam edecek. Doğal gaz ve ham petrolün iletimi ile depolanması faaliyetleri de ilk uygulama döneminin sonuna kadar sistem dışında kalacak.
Karbon Tahsisatı Nasıl İşleyecek?
Sistemin temel mantığı şöyle: bir tahsisat, bir ton karbondioksit eş değerinde sera gazı emisyonu hakkı anlamına geliyor. İşletmelerin yıllık emisyonları ölçülecek, raporlanacak ve bağımsız kuruluşlarca doğrulanacak. Yıl sonunda işletme, doğrulanmış emisyonu kadar tahsisatı teslim etmek zorunda olacak.
Örneğin 100 bin ton sera gazı salan bir tesis, yıl sonunda 100 bin tonluk tahsisat teslim etmek durumunda kalacak. Elindeki tahsisat yetersiz kalırsa, aradaki farkı piyasadan satın almak zorunda olacak.
Bu tür sanayi mevzuatı gelişmelerini takip eden işletme sahipleri küçük işletme rehberi sayfamızdan genel bilgilere ulaşabilir.
Ücretsiz Tahsisat Herkese Yetmeyecek
İşletmelere verilecek ücretsiz tahsisat miktarı; sektör, üretim düzeyi ve emisyon yoğunluğu gibi kriterlere göre hesaplanacak. Ancak bu, işletmenin tüm emisyonlarının karşılanacağı anlamına gelmiyor. Aldığı tahsisattan daha fazla karbon salan işletme, aradaki farkı satın almak zorunda kalacak. Bu yapı, daha düşük emisyonla üretim yapan işletmelere avantaj sağlarken, yüksek emisyonlu tesislerin karbon maliyetini artırabilecek. Zamanla bu maliyetin üretim, yatırım ve teknoloji tercihlerini de etkilemesi bekleniyor.
Piyasa Nasıl İşleyecek?
Tahsisatların alınıp satılabilmesi için bir ETS piyasası oluşturulacak. İlk satışlar birincil piyasada yapılacak, ardından işletmeler tahsisatlarını kendi aralarında ikincil piyasada alıp satabilecek. Piyasanın işletilmesinde Enerji Piyasaları İşletme AŞ (EPİAŞ) görev alacak. Tahsisatların elektronik ortamda ihracı, transferi ve teslimi, oluşturulacak İşlem Kayıt Sistemi üzerinden gerçekleştirilecek.
İzin Zorunluluğu ve Raporlama Takvimi
ETS kapsamındaki işletmeler faaliyetlerini sürdürebilmek için sera gazı emisyon izni almak zorunda olacak. Bu izin beş yıl geçerli olacak. İşletmeler ayrıca bir önceki yılın emisyonlarını her yıl 30 Nisan'a kadar bildirmek zorunda; Bakanlık gerekli görürse bu süreyi bir aya kadar uzatabilecek. Raporların, bağımsız ve akredite doğrulayıcı kuruluşlar tarafından kontrol edilmesi gerekiyor.
Kurallara Uymayana Milyonluk Ceza
Sistemin yükümlülüklerini yerine getirmeyen işletmeleri ciddi yaptırımlar bekliyor:
- Doğrulanmış sera gazı emisyon raporunu süresinde sunmayan bazı Kategori C tesisleri için ceza 6 milyon 274 bin 500 TL'ye kadar çıkabilecek.
- ETS kapsamındaki işletmelerde bu cezalar iki kat uygulanacak.
- Emisyon izni olmadan veya süresi dolmuş/iptal edilmiş izinle faaliyet gösteren yüksek emisyonlu tesislerde ceza 12 milyon 549 bin TL'ye kadar ulaşabilecek.
- Tahsisat yükümlülüğünü yerine getirmeyen işletmenin eksik bıraktığı miktar, takip eden yılın yükümlülüğüne eklenecek.
Türkiye ETS'si ilk aşamada pilot uygulama ile başlayacak; pilot dönemin kapsamı, süresi ve uygulama esasları Karbon Piyasası Kurulu tarafından belirlenecek.
ESNAFSESİ ÖZEL YORUMU & BÖLGE/SEKTÖR ESNAFINA ETKİLERİ
Bu düzenleme, esnafsesi.com'un ana kitlesi olan küçük ölçekli esnafı doğrudan kapsamıyor; sistem yıllık 50 bin ton eşiğiyle büyük ölçekli sanayi tesislerini hedefliyor. Ancak orta-büyük ölçekli imalat yapan, enerji yoğun sektörlerde (çimento, seramik, metal işleme, kimya gibi) faaliyet gösteren bazı KOBİ'ler bu eşiğe yaklaşabiliyor veya bu tesislere tedarikçi konumunda bulunabiliyor. Bu tür işletmelerin, hem kendi emisyon durumlarını hem de büyük müşterilerinin karbon maliyeti artışının fiyatlandırmaya nasıl yansıyacağını takip etmesi önemli.
Sanayi üretimi yapan veya büyük ölçekli tesislere tedarikçi olan işletme sahiplerinin şu adımları değerlendirmesi faydalı olacaktır:
- Tesisinizin yıllık sera gazı emisyonunun 50 bin ton eşiğine yakın olup olmadığını çevre danışmanınızla değerlendirin.
- Büyük ölçekli müşterileriniz ETS kapsamına giriyorsa, karbon maliyetinin tedarik fiyatlarına olası yansımasını önceden öngörün.
- Enerji verimliliği yatırımlarını, orta vadede karbon maliyetinden korunmanın bir yolu olarak değerlendirin.
- Sektörünüzdeki ücretsiz tahsisat kriterlerini takip ederek, olası bir kapsam genişlemesine karşı hazırlıklı olun.
Sanayi ve çevre mevzuatındaki güncel gelişmeleri takip etmek isteyen işletme sahipleri esnaf haberleri kategorimizi düzenli olarak inceleyebilir.
Kaynak: Yeni Şafak / Merve Safa Akıntürk
