Pazar Tezgahlarında Sıcaklık 50°C'ye Çıkıyor: Pazarcı Esnafı Risk Altında
Kentsel ısınmanın en somut ve tehlikeli sonuçlarından biri, tam da esnafın günlük çalışma alanında ortaya çıkıyor. Uzmanlara göre metropollerdeki kentsel ısı adası etkisi, en ağır biçimde semt pazarları ve okul bahçeleri gibi açık alanlarda hissediliyor. Peki bu etki neden pazarcı esnafını bu kadar yakından ilgilendiriyor ve alınabilecek önlemler neler? Detayları haberimizde bulabilirsiniz.
Tezgah Aralarında Sıcaklık 50°C'yi Buluyor
Türkiye genelinde haftanın belirli günleri trafiğe kapatılan asfalt cadde ve meydanlarda kurulan geleneksel semt pazarları, yaz aylarında ciddi bir mikro-sera etkisi yaratıyor. Asfalt zemin üzerine gerilen sentetik naylon ve branda tenteler, tabandan yansıyan ısıyı hapsederek ortam sıcaklığını dış sokaklara kıyasla 3°C ila 6°C daha yukarı taşıyor.
Hava sirkülasyonunun tamamen kesildiği tezgah aralarında hissedilen sıcaklık 45°C - 50°C bandına dayanabiliyor. Sabahın erken saatlerinden akşama kadar bu koşullarda çalışan pazarcı esnafı, aşırı susuzluk ve sıcak çarpması riskiyle karşı karşıya kalıyor.
İstanbul'da Hangi Bölgeler En Çok Etkileniyor?
İstanbul Planlama Ajansı'nın yayınına göre, İstanbul'un yüzey sıcaklıkları 21-45°C arasında değişiyor ve gri (beton, asfalt) yüzeylerin ısıyı hapsedici etkisi öne çıkıyor. Esenler, Bağcılar, Güngören ve Bahçelievler gibi ilçeler, en yoğun ısıya maruz kalan bölgeler arasında sayılıyor. Bu ilçelerde faaliyet gösteren açık hava esnafının, ısı adası etkisine karşı özellikle dikkatli olması gerekiyor.
İTÜ bünyesinde yapılan bir akademik çalışmada da benzer bir tablo ortaya çıkıyor: İstanbul'da 2013-2021 döneminde incelenen yüzey sıcaklıklarında belirgin bir ısınma eğilimi tespit edilmiş; ızgara hücre tabanlı (yoğun beton dokulu) kentsel alanlarda sıcaklık anomalilerinin yaklaşık 5°C'ye kadar yükseldiği belirlenmiş.
Bu tür çevresel risk faktörlerini takip eden açık hava esnafı küçük işletme rehberi sayfamızdan genel bilgilere ulaşabilir.
Kimler Daha Riskli?
Bianet'in aktardığı bilgilere göre, Dünya Meteoroloji Örgütü'nün Mayıs 2026 raporuna göre 2026-2030 döneminin ortalama küresel sıcaklıklarının, 1850-1900 dönemine kıyasla 1,3 ila 1,9 derece daha yüksek olması bekleniyor. Önümüzdeki beş yıldan en az birinin tarihin en sıcak yılı olma ihtimali yüzde 86.
Aşırı sıcaklar özellikle 65 yaş üstü, çocuklar, işçiler ve yoksul kesimler üzerinde daha ağır etkili oluyor. Bu tablo, doğrudan açık alanda uzun saatler çalışan pazarcı esnafının da yüksek risk grubunda yer aldığına işaret ediyor - özellikle klima veya vantilatör gibi temel serinletme imkânlarından yoksun koşullarda çalışanlar için risk daha da artıyor.
Bilimsel Veriler Gölgenin Önemini Gösteriyor
Uluslararası sağlık ve kent araştırmaları, kentsel gölgenin hayati önemini net rakamlarla ortaya koyuyor. Tıp dergisi The Lancet'te yayımlanan ve 93 Avrupa kentini kapsayan bir araştırmaya göre, kentlerdeki ağaç taç örtüsünün yüzde 30 seviyesine çıkarılması halinde kentsel ısı adası etkisi ortalama 0,4°C düşürülebiliyor ve her yıl aşırı sıcaklara bağlı 2.644 erken ölüm doğrudan önlenebiliyor.
Los Angeles Kaliforniya Üniversitesi Luskin İnovasyon Merkezi'nin 360 kenti kapsayan analizinde ise güneşin en dik geldiği öğle saatlerinde aktif gölgenin yüzde 99'unun yalnızca olgun ağaç taç örtüsüyle sağlanabildiği tespit ediliyor - yani çim alan veya geçirimsiz sert zeminli düzenlenmiş parklar istatistikte "yeşil alan" görünse de gerçek gölge ve serinletme sağlamıyor.
Bu Konu Neden Şimdi Gündemde?
Kentsel planlamada "gölge hakkı" kavramı, küresel ısınma ve ısı adaları karşısında giderek önem kazanıyor. Bu kavram, kamusal alanların (pazar yerleri, meydanlar, duraklar) tasarımında yeterli gölgelendirme ve serinletme altyapısının bir hak olarak değerlendirilmesi gerektiğini savunuyor.
ESNAFSESİ ÖZEL YORUMU & BÖLGE/SEKTÖR ESNAFINA ETKİLERİ
Bu veriler, pazarcı esnafının yıllardır bildiği ama nadiren bilimsel verilerle desteklenen bir gerçeği doğruluyor: yaz aylarında tezgah aralarında çalışmak, sadece "sıcak bir gün" değil, gerçek bir sağlık riski. Tezgah aralarındaki 45-50°C'lik sıcaklık, sıcak çarpması ve aşırı susuzluk riskini ciddi şekilde artırıyor - özellikle yaşlı pazarcı esnafı ve uzun saatler açık havada çalışan işçiler için. Belediyelerin pazar yeri planlamasında gölgelendirme altyapısını (olgun ağaç, doğru malzemeli tente) önceliklendirmesi, hem esnafın sağlığı hem de müşteri konforu açısından giderek daha kritik hale geliyor.
Açık havada, özellikle semt pazarlarında çalışan esnafın şu adımları değerlendirmesi faydalı olacaktır:
- Yaz aylarında tezgahınızda bol su bulundurun ve düzenli aralıklarla sıvı tüketmeyi bir alışkanlık haline getirin.
- Mümkünse tezgahınızın üzerine hava sirkülasyonuna izin veren, ısıyı yansıtan açık renkli tenteler tercih edin; koyu renkli naylon örtülerden kaçının.
- Sıcak çarpması belirtilerini (baş dönmesi, bulantı, aşırı terleme veya terlemenin kesilmesi, kas krampları) tanıyın ve belirti görülmesi halinde derhal gölgeli, serin bir alana geçin.
- Bağlı olduğunuz pazarcılar odası veya belediye aracılığıyla, pazar yerinizde gölgelendirme ve serinletme altyapısı iyileştirmesi talebinde bulunun.
Kentsel iklim ve açık hava esnafını ilgilendiren sağlık risklerine dair güncel gelişmeleri takip etmek isteyenler esnaf haberleri kategorimizi düzenli olarak inceleyebilir.
Kaynak: 24 Saat Gazetesi / İstanbul Planlama Ajansı / Bianet / İTÜ Akademik Çalışması / The Lancet
