Zendaya'nın 3 Bin Yıllık İran Küpeleri Küresel Tartışma Yarattı: Antik Eserler Moda Malzemesi Olabilir mi?
Hollywood yıldızı Zendaya'nın, Christopher Nolan'ın "Odysseus" filminin Londra'daki tanıtımında taktığı küpeler, sanat ve moda dünyasında yeni bir tartışmanın fitilini ateşledi [cite: 3 bin yıllık İran altın eserlerini küpe olarak takmasının ardından, antik dünyanın en önemli eser koleksiyonlarından birini uygunsuz şekilde kullandığı gerekçesiyle eleştirilerin hedefi oldu.Zendaya'nın taktığı küpeler, MÖ 1. binyıla tarihlenen ve 1940'ların sonunda İran'ın kuzeybatısında keşfedilen Ziwiye Hazinesi'ne ait olduğu düşünülen altın disk madalyonlardan oluşuyor]. Londralı kuyumcu Glenn Spiro tarafından elmas ve 18 ayar altınla yeniden tasarlanan bu tarihi parçaların, Mayfair'deki Barron London galerisine ait olduğu belirtildi.
"Yeni Sömürgecilik ve Yağmalanmış Eserler" Tepkisi
Tanrıça Athena'yı canlandırdığı filmin çekimleri kapsamında bu takıları tercih eden Zendaya, arkeologların ve sosyal medya kullanıcılarının sert eleştirileriyle karşılaştı.
Arkeologlar, kaçak yollarla elde edilmiş antik eserlerin birer statü göstergesi olarak fetişleştirilmesini ve sergilenmesini "rahatsız edici" buldu [cite: "Bir arkeolog olarak umarım ünlüler ve stil danışmanları gelecekte yeni sömürgeciliği meşrulaştıran bu tür görüntülerden kaçınır," diyen uzman, antik eserlerin sanatsal değerini öne çıkarmak yerine bunların statü göstergesi olarak kullanılmasını ve geçmişin fetişleştirilmesini "rahatsız edici" olarak nitelendirdi]. Uzmanlar, "Bu eserlerin büyük olasılıkla İran'dan yağmalandığını düşünüyoruz ve bugün ABD'nin kısa süre önce bombaladığı bir ülkenin kültürel mirası, Amerikalı bir oyuncunun kulaklarını süslüyor" ifadeleriyle duruma tepki gösterdi [cite: Aynı paylaşımda, "Bu eserlerin büyük olasılıkla İran'dan yağmalandığını düşünüyoruz ve bugün ABD'nin kısa süre önce bombaladığı bir ülkenin kültürel mirası, Amerikalı bir oyuncunun kulaklarını süslüyor," ifadelerine yer verildi].
Antik tarihçi Dr. Carla Ionescu ise müzelerde öğrenilen ilk kuralın hiçbir şeye dokunmamak olduğunu hatırlatarak [cite: Antik tarihçi Dr. Carla Ionescu da Substack'te yayımladığı yazısında, "Birinin kırmızı halıda gerçekten orijinal antik eserler takabileceği aklıma hiç gelmemişti. Hayatımın büyük bölümünü müzelerde ve arkeolojik alanlarda geçiriyorum; burada öğrendiğiniz ilk şey hiçbir şeye dokunmamanız gerektiğidir," dedi], kökeni bilinmeyen tarihi objelerin bu şekilde kullanılmasını eleştirdi. Bazı kullanıcılar ise olayı Kim Kardashian'ın Marilyn Monroe'nun orijinal elbisesini giymesine benzeterek orijinal eser yerine kopya kullanılması gerektiğine dikkati çekti [cite: Bazı sosyal medya kullanıcıları ise olayı, Kim Kardashian'ın 2022 Met Gala'da Marilyn Monroe'nun orijinal elbisesini giymesi ve elbisenin zarar görmesiyle sonuçlanan tartışmaya benzetti., Bir kullanıcı, "Bence bu, Kim Kardashian'ın Marilyn Monroe'nun orijinal elbisesini giymesiyle aynı şey. Burada da orijinal eser yerine bir kopya kullanılmalıydı," yorumunu yaptı].
Eserin sahibi Barron London galerisi ise küpelerin belgelenmiş kökenlere sahip olduğunu ve yasal gereklilikler çerçevesinde, antik İranlı kuyumcuların sanatını onurlandırmak amacıyla korunduğunu savundu [cite: Barron London ise yaptığı açıklamada küpelerin "belgelenmiş kökenleri ve yürürlükteki tüm yasal gereklilikler doğrultusunda sorumlu şekilde korunduğunu" belirtti. Galeri, eserlerin ödünç verilmesinin ticari amaç taşımadığını, amaçlarının "antik İranlı kuyumcuların olağanüstü sanatını onurlandırmak" olduğunu ifade etti].
Ziwiye Hazinesi ve İran'ın Eser Mücadelesi
Tartışmaların odağındaki Ziwiye Hazinesi, 1947 yılında İran'ın Kürdistan eyaletindeki Ziwiye köyünde çobanlar tarafından tesadüfen keşfedilmişti [cite: Ziwiye Hazinesi, 1947 yılında İran'ın kuzeybatısındaki bugünkü Kürdistan eyaletinde bulunan Ziwiye köyü yakınlarında çobanların yaptığı toprak çalışmaları sırasında altın, gümüş, bronz ve seramik eserleri keşfetmesiyle ortaya çıkarıldı]. Zamanla yasa dışı yollarla yurt dışına çıkarılan bu parçalar dünyanın farklı müze ve koleksiyonlarına dağılmış durumda [cite: 2015 yılında yayımlanan bir akademik araştırmaya göre hazinenin kalan parçaları 1960'lı yıllarda İran dışına çıkarılarak antika piyasasında satıldı. Günümüzde eserler dünyanın farklı müzeleri ve özel koleksiyonlarına dağılmış durumda].
İran, Louvre Müzesi ve British Museum gibi Batı'nın önde gelen kurumlarında bulunan binlerce yıllık tarihi eserini geri almak için uzun süredir hukuki ve diplomatik mücadele yürütüyor. Geçmişte bazı tablet ve tuğla koleksiyonlarını geri kazanmayı başaran Tahran yönetimi [cite: 2019 yılında yaklaşık bin 800 Persepolis tableti uzun süren hukuki süreçlerin ardından Tahran'a iade edildi., Üç yıl sonra ise İran-Irak Savaşı sırasında yağmalanan, yaklaşık 3 bin yıllık sırlı tuğlalardan oluşan bir koleksiyon, İsviçre polisinin el koymasının ve yıllarca süren hukuki mücadelenin ardından Tahran'daki İran Ulusal Müzesi'ne geri gönderildi.], Zendaya'nın taktığı altın diskler için henüz resmi bir iade talebinde bulunmadı.
Gözler Bir Diğer Olayda: IShowSpeed ve Faravahar Sembolü
Moda ve kültür dünyasındaki bu yankı sürerken, ABD'li ünlü yayıncı IShowSpeed de benzer bir tartışmanın öznesi oldu. İspanya ile Arjantin arasında oynanan 2026 Dünya Kupası finalinin kapanış töreninde sahneye çıkan fenomen [cite: Öte yandan ABD'li yayıncı ve fenomen IShowSpeed, İspanya ile Arjantin arasında New Jersey'deki MetLife Stadı'nda oynanan 2026 Dünya Kupası finalinin kapanış töreninde üzerinde çok sayıda izleyicinin Faravahar sembolü olarak tanımladığı bir rozet bulunan ceketle sahneye çıktı], Ahameniş Pers İmparatorluğu'na ve Zerdüşt inancına dayanan antik "Faravahar" rozetli ceketiyle dikkat çekti [cite: Faravahar, merkezinde insan figürü bulunan kanatlı bir disk olup Ahameniş Pers İmparatorluğu dönemine uzanıyor ve İran kültür tarihinin en kalıcı sembollerinden biri kabul ediliyor., Zerdüşt inancında insan ruhunun ilahi yönünü temsil eden sembol, günümüzde ise İran diasporası tarafından İslam Cumhuriyeti'nin sembollerinden bağımsız, İslam öncesi Pers kimliğinin kültürel bir simgesi olarak kullanılıyor].
Milyonların izlediği küresel bir etkinlikte bu sembolün yer alması İran diasporasından kimilerini memnun ederken [cite: Faravahar'ın Dünya Kupası finali gibi yüz milyonlarca kişinin izlediği küresel bir etkinlikte görünmesi sosyal medyada geniş yankı uyandırdı., Bazı İranlılar ve İran diasporasından kullanıcılar, İslam öncesi Pers kültürüne ait bir simgenin dünyanın en büyük spor organizasyonlarından birinde görünmesinden memnuniyet duyduklarını ifade etti.], kimileri ise fenomenin sembolün anlamını bilip bilmediğini ve ABD'de düzenlenen bir etkinlikte kullanılmasının zamanlamasını sorguladı [cite: Diğer kullanıcılar ise IShowSpeed'in sembolün anlamını gerçekten bilip bilmediğini sorguladı. Bazıları, İran kültürüyle bilinen bir bağı olmayan fenomenin, İran ile savaş halinde bulunan bir ülkenin ev sahipliğinde düzenlenen törende bu sembolü taşımasının dikkat çekici olduğunu savundu.].
Kaynak: euronews
