Nisan ayında, herkesin hayatının başka yerde olduğu bir dönemde, kişilerin eline geçen bir ücret değişiklikleri var. O gün "abonelerin sadece yüzde 12'sini desteklediği" denilerek geçiştirilen bu düzenleme, şimdi pazar ağzından çok daha büyük bir gerçeği ortaya çıkıyor: kış geldiğinde, Türkiye'deki doğalgazlarının abone yüzde 35 ila 40'ı — yani kabaca 8 ila 9 milyon hane ve iş yeri — faturalarının neredeyse ikiye katlandığı ortaya çıkıyor.
Sistem nasıl çalışır?
Nisan ayında hayata geçiş değişimi doğal tarifesi, onun için ayrı tüketim limitleri belirleniyor ve konut abonelerini iki gruba ayırıyor: Kademe-1 ve Kademe-2. Vergiler ve Sistem Kullanım Bedeli (SKB) dahil, Kademe-1'deki abone metreküp başına 16,23 TL öderken, kaydedilen limiti aşan Kademe-2'deki abone aynı metreküp için 26,13 TL — yani limiti aşan her metreküpte fatura yaklaşık yüzde 60 daha pahalıya geliyor. Yaz aylarında düşük tüketim nedeniyle bu farklı pek çok ısıl işlem görmüş, ama sektör kaynaklarının kasım ve özellikle aralıklı tüketiminin artmasıyla birlikte çok daha geniş bir kesimin Kademe-2'ye "terfi kaynakları" — daha uygun mahkûm geliştiğini söylüyor — söylüyor.
En çok kim etkilenecek?
Burada işin esnafını doğrudan ilgilendiren kısmı geliyor. Merkezi sistemle ısıtılan büyük apartman ve sitelerde durum daha da karmaşıktır. Dağıtım şirketlerinin bu tür binalara mayıs ayı tüketimine ilişkin faturaları dağıtıldığında, uygulamadan önce belirgin artışlar gözlemlendi bile. Sistemin mantığı şu şekilde işliyor: binadaki toplam tüketim kayıtlı limiti aşarsa, o binadaki tüm daireler — bireysel tüketimi düşük olanlar dahil — Kademe-2 tarifesine geçiyor ve toplam daire bölünerek bölünerek genel olarak yansıtılıyor. Yani az gaz tüketen bir dükkân ya da küçük işletme bile, aynı binadaki komşularının yüksek tüketim nedeniyle cezalı fiyattan faturalandırılabiliyor. Kıyı illerindeki işletmeler için benzer bir risk var — deniz kenarı verileri limit aşımı olasılığının daha yüksek olduğu belirtiliyor.
Neden esnaf için kritik?
Kış aylarında dükkânını, atölyesini, lokantasını, kuaförünü ısıtmak zorunda olan esnafı, bu tabloda doğrudan risk altındadır. Kâr marjı zaten dar olan küçük işletmeler için, bir gecede metreküp fiyatının yüzde 60'ının artması demek, ya da değiştirilemeyen bir maliyet artışı ya da işletme sahibinin cebinden çıkan ek bir yük demek. Bu artış, açık bir şekilde tahmin edilebilir bir zam değil — binadaki diğer kullanıcıların tüketimine bağlı, esnafın kontrolü dışında bir mekanizma.
Resmî gösterim ile saha gerçekliği arasındaki fark
Burada dikkat edilmesi gereken bir nokta daha var: Uygulama başladığında resmî olarak etkilenecek abone oranı yüzde 12 olarak duyurulmuştu. Ama şimdi sektördeki gelişmeler ANKA'ya göre ortaya çıkan etkilere göre bu oran kış aylarında yüzde 35-40'a çıkabiliyor. Bu üç olay yakın farkta, olayın ilk duyurulduğu tarihteki gerçeklik arasında ciddi bir açık farkı gösteriliyor - ve sektör temsilcileri, kasım-aralıkta ortaya çıkacak yüksek faturaların abonelerinde yoğun bir tepkiye, hatta bu tepkinin gösterisinin kendisine devamna yol açabileceğini öngörüyor.
Editörün notu
Bu haberin en dikkat çekici kısmı, hala bir "gelecek uyarısı" boyutunda dolaşıyor olması — yani henüz kimse faturasını almadı, ama işin kendisi bile "hazırlıklı olun" diyor. Esnaf için burada pratik bir çıkarım var: kışa varmadan önce, özellikle merkezi sistemle ısıtılmış bir binada iş yeri varsa, bina yönetimiyle birlikte toplam tüketim ve limitli hücrelerin sorgulamakta fayda var. Zira kasım geldiğinde sürpriz bir faturayla karşılaşmak, dar marjla çalışan bir esnaf için ciddi bir nakit para sorununa dönüşebilir. Bu, açıkça görülüp tedbir alınabilecek en düşük ekonomik risklerden biri — ve tam da bu nedenle insanların konuşulmayı hak ediyor.
Kaynaklar:
- Sözcü Gazetesi, "9 milyon abonenin faturası kasım arasında ikiye katlanacak" (ANKA kaynaklı)
- Cumhuriyet, "Doğalgazda kış ayları için kritik uyarı: O abonelerin faturaları iki kat artacak"
- Elips Haber, "Doğal gazda ücret tarifesi uyarısı: Kış zamanlarında faturalar iki kat artacak!"
- Kütahya Ekspres, "Doğalgaz'ı kullananlar ilgilendiriyor: Faturalar iki kat artacak"
- Leblebi TV, "Kasım Ayına Dikkat! Doğalgazda Faturalar İkiye Katlanacak"
