MEHMET KAYA - ANKARA
Son dönemde özellikle navlun gelirlerindeki artışla birlikte, verilen fazla da yükselmeye devam ediyor. Diğer yandan sayısal teknoloji yoğun hizmetlerde ise verilen açıkta artış eğilimi gözlendi. Ses ve data iletimi, bunların altyapılarının işletilmesi, uydu işletimi, özel yazılım geliştirme (lisanslar için ödemeler hariç), veri yönetimi-bulut hizmetleri ve sayısal platformlara abonelikler gibi alanları kapsayan "Telekomünikasyon, Bilgisayar ve Bilgi Hizmetleri" kalemi, yıllıklandırılmış bazda temmuz ayında 1,3 milyar dolar açığa ulaştı. Bir önceki yılın aynı ayında yine yıllıklandırılmış açık 100 milyon dolar seviyesindeydi.
Bu kalemde geçmişte yatırım dönemlerinde yıllık bazda ciddi yükselişler olsa da ya fazla veriliyor ya da görece düşük seviyelerde açık oluşuyordu.
Bu arada, hizmetler dengesi fazlası temmuz ayında yıllıklandırılmış bazda bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 3,6 oranında artarak 63,5 milyar dolara ulaştı.
Dizi satışları öne çıkıyor
Türkiye'nin dizi satışlarıyla gündeme gelen ve bir dönem 1 milyar dolara yakın gelir elde edilen alanlar ile yapay zeka, film ve dizilerin sunulduğu büyük platformlar, bulut-yazılım hizmetleri gibi alanlarda son dönemde açığın büyüme eğiliminde olduğu gözleniyor. Bu kapsamdaki hizmetler farklı kalemlere dağılabiliyor.
Örneğin, yapay zekanın paralı versiyonuna abonelik "bilgisayar hizmetleri" altında değerlendirilirken, bir sosyal medyanın paralı versiyonunu kullanmak "kişisel-kültürel eğlence" kapsamında izleniyor. Bunların toplamındaki açık, temmuz ayı itibarıyla yıllıklandırılmış veride yüzde 15,21 oranında artarak 15 milyar 239 milyon dolara ulaştı.
Bunlar içinde "Telekomünikasyon, Bilgisayar ve Bilgi Hizmetleri" kalemindeki dalgalanma ve 2026 için yüksek oranlı artış dikkat çekti. Bu kalemde yıllıklandırılmış bazda temmuz ayı itibarıyla yaşanan artış, bir önceki yıla göre katlanarak yükseldi. Bu bir ara veri olsa da yıllık verilere bakıldığında, özellikle yatırım dönemlerine işaret eden yıllar dışında, bu kalemde sınırlı bir açık oluştuğu görülüyor. Verilerde ödemeler dengesi metodolojisindeki değişiklikler de etkili olabiliyor; ancak genel itibarıyla bakıldığında, entelektüel-yaratıcı hizmetler alanında Türkiye'nin düzenli bir gider artışı ve açık yükselişi öne çıkıyor.
Hangi hizmetleri kapsıyor?
Telekomünikasyon, Bilgisayar ve Bilgi Hizmetleri temel başlıklar olarak; telekomünikasyon araçları üzerinden yayın yapmak için ödenen ücretler, şebeke altyapısı üzerinden ses, görüntü, veri iletimi için ödenen bedeller, internet şebekesi işletenlere yapılan ödemeler, veri işlemeyle ilgili donanım ya da yazılım kullanma karşılığı ödenen ücretler, özel yazılım geliştirme, yazılım danışmanlığı, yazılımların perakende satılması için ödenen bedeller, bulut sistemler, veri, içerik ve haber gibi içerik satın almaları, bir sistemi kullanmak için abonelikler ve veri tabanlarına erişim gibi hizmetleri kapsıyor.
Esnaf Sesi Sosyal Medya
- Facebook: Esnaf Sesi Facebook
- Instagram: Esnaf Sesi Instagram
- Telegram: Esnaf Sesi Telegram Kanalı
- WhatsApp: Esnaf Sesi WhatsApp Kanalı
- X (Twitter): Esnaf Sesi X
- YouTube: Esnaf Sesi YouTube Kanalı
- TikTok: Esnaf Sesi TikTok Kanalı
Uzmanlar, küresel çapta dijitalleşmenin hız kazanmasıyla birlikte bu alandaki dış ticaret açığının kalıcı bir yapıya bürünebileceğine dikkat çekiyor. Özellikle yapay zeka araçları, gelişmiş bulut bilişim altyapıları ve küresel yazılım lisansları için yurtdışına aktarılan kaynakların her geçen gün arttığı belirtiliyor. Türkiye'nin teknoloji üreten değil, daha çok tüketen konumunda kalmasının bu açığı körüklediği ifade edilirken, yerli yazılım ve teknoloji girişimlerinin desteklenmesinin hayati önem taşıdığı vurgulanıyor.
Diğer yandan, geleneksel hizmet ihracatında elde edilen güçlü gelirlerin bu tür teknolojik açıkları finanse etmede bir süre daha tampon görevi görebileceği ancak uzun vadede sürdürülebilir olmadığını belirtiyor. Bilgi teknolojileri ve entelektüel mülkiyet alanlarında katma değeri yüksek ürünlerin geliştirilmesi, nitelikli insan kaynağının ülkede tutulması ve Ar-Ge yatırımlarının stratejik olarak yeniden kurgulanması gerektiği dile getiriliyor.
