Ar-Ge Harcamaları 980 Milyar Liraya Çıktı, GSYH Payı Yüzde 1,55 Oldu
Türkiye'nin Ar-Ge harcamaları 2025'te 980 milyar 428 milyon liraya yükseldi. Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) Araştırma-Geliştirme Faaliyetleri Araştırması sonuçlarına göre gayrisafi yurt içi Ar-Ge harcaması bir önceki yıla göre 328 milyar 607 milyon lira arttı. Ar-Ge harcamalarının gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH) içindeki payı 2024'teki yüzde 1,46'dan 2025'te yüzde 1,55'e çıktı. Harcamaların yüzde 65'i şirketler tarafından yapıldı, Ar-Ge personeli ise tam zaman eşdeğeri cinsinden 317 bin 982 kişi oldu.
Ar-Ge Harcamaları Kimler Tarafından Yapıldı?
TÜİK verilerine göre 2025'te Ar-Ge harcamalarında en büyük pay mali ve mali olmayan şirketlere ait oldu. Şirketler toplam Ar-Ge harcamalarının yüzde 65'ini gerçekleştirdi. Yükseköğretimin payı yüzde 30,3, genel devlet ile kâr amacı olmayan kuruluşların payı yüzde 4,7 olarak hesaplandı. Harcamaların en büyük kalemi, yüzde 58,8 ile personel giderleri oldu.
Ar-Ge Harcamalarının Finansmanı
Ar-Ge faaliyetlerinin finansmanında da şirketler ilk sırada yer aldı. Harcamaların yüzde 52,5'i mali ve mali olmayan şirketler tarafından finanse edildi. Genel devletin payı yüzde 31,1, yükseköğretimin payı yüzde 14,1 oldu. Yurt dışı kaynakların payı yüzde 2,3, diğer yurt içi kaynakların payı ise yaklaşık yüzde 0,01 düzeyinde kaldı.
Ar-Ge Personeli: 317 Bin 982 Kişi
Türkiye'de 2025'te tam zaman eşdeğeri (TZE) cinsinden toplam 317 bin 982 kişi Ar-Ge personeli olarak görev yaptı. Personelin yüzde 67,9'u şirketlerde, yüzde 29'u yükseköğretimde, yüzde 3'ü genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşlarda çalıştı. Kadın Ar-Ge personeli sayısı 108 bin 453'e ulaştı ve toplam personelin yüzde 34,1'ini oluşturdu. Kadın oranı yükseköğretimde yüzde 48,1, genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşlarda yüzde 32,2, şirketlerde yüzde 28,2 oldu.
Ar-Ge personelinin eğitim durumuna bakıldığında yüzde 40,6'sı lisans, yüzde 31'i doktora veya eşdeğeri, yüzde 19,4'ü yüksek lisans mezunu. Meslek yüksekokulu mezunlarının oranı yüzde 4,9, lise ve altı eğitim düzeyindekilerin oranı yüzde 4,1 olarak kaydedildi. Tam zaman eşdeğeri üzerinden bu oranlar sırasıyla yüzde 49,6 lisans, yüzde 21,4 doktora, yüzde 18,5 yüksek lisans, yüzde 5,9 meslek yüksekokulu ve yüzde 4,6 lise ve altı oldu.
Ar-Ge Harcamalarında İstanbul İlk Sırada
Bölgelere göre dağılımda İstanbul, toplam Ar-Ge harcamalarının yüzde 31,8'ini yaparak ilk sırada yer aldı. Ankara yüzde 30 ile ikinci, Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu ve Yalova'yı kapsayan bölge yüzde 9,5 ile üçüncü oldu. Ar-Ge personelinin yüzde 32,2'si İstanbul'da, yüzde 19,8'i Ankara'da, yüzde 8,4'ü ise bu beş ili kapsayan bölgede istihdam edildi.
Şirketlerin Ar-Ge Harcamalarında Merkezlerin Payı Yüzde 54,9
Mali ve mali olmayan şirketlerin 2025'te gerçekleştirdiği 637 milyar 252 milyon liralık Ar-Ge harcamasının yüzde 54,9'u Ar-Ge merkezlerinde yapıldı. Merkezlerdeki harcamaların yüzde 89,5'i 250 ve üzeri çalışanı bulunan girişimlerden geldi.
İmalat sanayinde faaliyet gösteren girişimlerin 322 milyar 656 milyon liralık Ar-Ge harcamasında en büyük pay yüzde 47,7 ile yüksek teknoloji faaliyetindeki girişimlerin oldu. Orta yüksek teknoloji yüzde 40,7, orta düşük teknoloji yüzde 7,2, düşük teknoloji ise yüzde 4,4 pay aldı. Araştırmacı sayısında orta yüksek teknoloji girişimleri 32 bin 399 ile öne çıktı, yüksek teknoloji girişimlerinde 23 bin 298 araştırmacı görev yaptı.
Dolaylı Ar-Ge Teşviklerinin Payı Yüzde 26,5'e Çıktı
Şirketlerin Ar-Ge harcamaları içindeki dolaylı Ar-Ge teşviklerinin payı 2015'te yüzde 14,8 iken 2025'te yüzde 26,5'e ulaştı. Aynı dönemde şirketlerin Ar-Ge harcamaları 11,2 milyar liradan 637,3 milyar liraya yükseldi.
ESNAFSESİ ÖZEL YORUMU & BÖLGE/SEKTÖR ESNAFINA ETKİLERİ
Ar-Ge harcamalarının büyük kısmı büyük işletmelerde toplanıyor. Ar-Ge merkezlerindeki harcamaların yüzde 89,5'i 250 ve üzeri çalışanı olan girişimlerden geldi, geri kalan yüzde 10,5 diğer girişimlerin payında kaldı. Dolaylı teşviklerin payının artması ise küçük işletmeler için de destek mekanizmalarına dikkat çekiyor. Bu bir tahmindir: Ar-Ge desteklerine ulaşan KOBİ ve atölye sayısı arttıkça yerel üretici ve esnaf, tedarik zincirinden daha fazla pay alabilir.
Esnafın atabileceği adımlar:
- Ürün ve süreç geliştirme harcamalarınızı kayıt altına alın, destek başvurularında gerekecektir.
- Yeni ürün ya da üretim yöntemi geliştiriyorsanız hangi teşviklerden yararlanabileceğinizi araştırın.
- Ar-Ge merkezi olan büyük firmaların tedarikçi arayışlarını izleyin.
- Teşvik duyurularını esnaf teşvikleri sayfamızdan takip edin.
Ar-Ge ve ekonomi gündemini esnaf haberleri sayfamızdan, işletme yönetimi bilgilerini küçük işletme rehberi bölümümüzden izleyebilirsiniz.
Okuyucuya soru: Ar-Ge harcamaları arttıkça küçük işletmeler ve esnaf bu gelişmeden nasıl yararlanabilir?
Kaynak: TÜİK Araştırma-Geliştirme Faaliyetleri Araştırması, 2025 sonuçları
📲 Esnaf Sesi'ni Takip Edin
📘 Facebook • 🐦 X (Twitter) • ▶️ YouTube • 📸 Instagram • ✈️ Telegram Kanalımız • 💬 WhatsApp Kanalımız • 🦋 Bluesky • 🐘 Mastodon • 📌 Pinterest
Editör: Esnaf Sesi
